W 2026 roku „affordability” trafiło na krótką listę finalistów słowa roku Dictionary.com, a w amerykańskiej kampanii stało się jednym z głównych haseł. Za angielskim terminem stoi pytanie, które w Polsce pada przy kasie, przy podpisywaniu umowy najmu i przy planowaniu urlopu: czy mnie na to stać?
Dane GUS pokazują przy tym paradoks: statystycznie Polacy mogą dziś pozwolić sobie na więcej, a pytanie o koszty i tak wraca przy każdej większej decyzji. Wyjaśnienie kryje się w tym, na co konkretnie wydaje się pieniądze.
Pensje rosną szybciej niż ceny
Po kryzysie inflacyjnym ceny w Polsce nie wróciły do dawnego poziomu, choć tempo ich wzrostu wyraźnie spadło. Jesienią 2026 roku wzrost cen znów przyspieszył, głównie przez droższe paliwa.
| Rok | Płaca minimalna brutto | Inflacja |
|---|---|---|
| 2022 | 3010 zł | 14,4% |
| 2023 | 3490–3600 zł | 11,4% |
| 2024 | 4242–4300 zł | 3,6% |
| 2025 | 4666 zł | 3,6% |
| 2026 | 4806 zł | 4,1% |
Według GUS w 2022 roku przeciętne wynagrodzenie realnie spadło o 2,1 proc., a w 2025 roku realnie wzrosło o 5,5 proc. Przeciętny koszyk zakupów pochłania więc dziś mniejszą część pensji niż w szczycie inflacji.
Gdzie budżet czuć najmocniej?
Średnie nie oddają jednak całego obrazu. Polski portfel reaguje nie na ogólny wskaźnik, ale na konkretne rachunki, a te w niektórych kategoriach rosną dużo szybciej niż reszta.
Usługi drożeją najszybciej
W czerwcu 2026 roku towary w Polsce były według GUS droższe niż rok wcześniej o 1,3 proc., a usługi aż o 5,4 proc. Ceny w restauracjach i hotelach wzrosły o 4,5 proc., a w obszarze zdrowia o 5 proc.
To odwrócenie sytuacji z lat 2022–2023, gdy ceny napędzały przede wszystkim energia i żywność. Usługi trudno przy tym zastąpić tańszym zamiennikiem, bo za każdą stoi czyjaś praca, a więc te same rosnące pensje, które poprawiają statystyki płac.
Przy takich cenach naturalną alternatywą dla kolacji na mieście stają się wieczory spędzane w domu. Wieczór z kilkoma rundami w kasynie online Altaris, wspólne gotowanie czy planszówki z rodziną łatwo zorganizować bez rezerwacji i dojazdu, więc bez trudu mieszczą się w zwykłym tygodniu.
Mieszkania i czynsze
Ceny lokali mieszkalnych w Polsce rosną wolniej niż w 2024 roku, kiedy w drugim kwartale skoczyły o 17,7 proc. rok do roku. W drugim kwartale 2026 roku wzrost wyniósł 6,3 proc., co wciąż jest wyraźnie więcej niż ogólna inflacja, a na rynku pierwotnym sięgnął 6,5 proc.
Najmocniej, o ponad 8,5 proc., podrożały mieszkania w województwie kujawsko-pomorskim. Dla rodziny, która wynajmuje mieszkanie w dużym mieście, wzrost czynszu potrafi z kolei pochłonąć całą podwyżkę pensji.
Proste sposoby na własne wyliczenia
Pytanie o przystępność cenową najłatwiej przełożyć na własne liczby, a do tego nie trzeba arkusza z setką kolumn. Przy pojedynczym zakupie łatwo o pochopną decyzję, dlatego przydaje się stały punkt odniesienia. Przy mniejszych i większych wydatkach pomagają trzy zasady:
- Zasada 50/30/20 – połowa dochodu idzie na potrzeby, 30 proc. na przyjemności, a 20 proc. na oszczędności, choć proporcje zwykle trzeba dopasować do kosztów mieszkania.
- Test niższego dochodu – przed kredytem lub dużym zakupem sprawdza się, czy rata byłaby do udźwignięcia, gdyby przez trzy miesiące dochód spadł o jedną czwartą.
- Zasada 24 godzin – przy zakupach pod wpływem impulsu decyzję odkłada się o dobę.
Żadna z tych reguł nie obniży cen, ale porządkuje wydatki, daje poczucie kontroli i ułatwia rozmowę o pieniądzach w rodzinie. Najlepiej działają wtedy, gdy stosuje się je przez kilka miesięcy, a nie tylko przy jednym zakupie.
Bardziej obrazowe jest przeliczenie ceny na czas potrzebny do jej zarobienia. Minimalna stawka godzinowa przy umowach zlecenia wynosi w Polsce w 2026 roku 31,40 zł brutto, więc telefon za 4000 zł to dla osoby z taką stawką około 127 godzin pracy, ponad trzy tygodnie na pełnym etacie.
Przy przeciętnym wynagrodzeniu z 2025 roku ten sam telefon oznacza około 75 godzin, a więc niecałe dwa tygodnie pracy. Dokładniejszy wynik daje kwota netto, bo dopiero ona pokazuje rzeczywisty czas pracy potrzebny na zakup. Przy płacy minimalnej to w 2026 roku około 3606 zł na rękę.
Podobny rachunek przydaje się przy abonamentach i subskrypcjach, które pojedynczo wydają się tanie, a razem potrafią kosztować kilka godzin pracy w miesiącu. Dlatego raz na jakiś czas warto przejrzeć listę stałych płatności na koncie.
Pieniądze przestały być tematem tabu
Na TikToku i Instagramie popularne są filmiki o miesięcznych wydatkach, zakupach za 100 zł czy życiu za średnią krajową. Polscy twórcy pokazują rachunki i paragony, a rozmowa o pieniądzach, kiedyś krępująca, stała się zwykłym tematem do komentowania. Popularność zdobywają też wyzwania w rodzaju miesiąca bez zbędnych wydatków, w których uczestnicy dokumentują każdy wydany złoty.
Pomagają w tym aplikacje polskich banków, które same dzielą wydatki na kategorie i pokazują, ile miesięcznie idzie na jedzenie, transport czy subskrypcje. Rozmowy o pieniądzach, które w polskich domach toczą się od kilku lat, coraz częściej opierają się więc na liczbach, a nie na samym poczuciu drożyzny. Angielskie słowo z amerykańskiej kampanii okazuje się dla nich dobrym skrótem.