Przystępność cenowa w finale słowa roku: na co nas dziś stać?

Opublikowano: 5:00 PM

Dowiedz się, czy pensje w Polsce nadążają za cenami. Przekonaj się, które wydatki najmocniej obciążają dziś domowy budżet i jak to sprawdzić samodzielnie.

W 2026 roku „affordability” trafiło na krótką listę finalistów słowa roku Dictionary.com, a w amerykańskiej kampanii stało się jednym z głównych haseł. Za angielskim terminem stoi pytanie, które w Polsce pada przy kasie, przy podpisywaniu umowy najmu i przy planowaniu urlopu: czy mnie na to stać?

Dane GUS pokazują przy tym paradoks: statystycznie Polacy mogą dziś pozwolić sobie na więcej, a pytanie o koszty i tak wraca przy każdej większej decyzji. Wyjaśnienie kryje się w tym, na co konkretnie wydaje się pieniądze.

Pensje rosną szybciej niż ceny

Po kryzysie inflacyjnym ceny w Polsce nie wróciły do dawnego poziomu, choć tempo ich wzrostu wyraźnie spadło. Jesienią 2026 roku wzrost cen znów przyspieszył, głównie przez droższe paliwa.

Rok Płaca minimalna brutto Inflacja
2022 3010 zł 14,4%
2023 3490–3600 zł 11,4%
2024 4242–4300 zł 3,6%
2025 4666 zł 3,6%
2026 4806 zł 4,1%

Według GUS w 2022 roku przeciętne wynagrodzenie realnie spadło o 2,1 proc., a w 2025 roku realnie wzrosło o 5,5 proc. Przeciętny koszyk zakupów pochłania więc dziś mniejszą część pensji niż w szczycie inflacji.

Gdzie budżet czuć najmocniej?

Średnie nie oddają jednak całego obrazu. Polski portfel reaguje nie na ogólny wskaźnik, ale na konkretne rachunki, a te w niektórych kategoriach rosną dużo szybciej niż reszta.

Usługi drożeją najszybciej

W czerwcu 2026 roku towary w Polsce były według GUS droższe niż rok wcześniej o 1,3 proc., a usługi aż o 5,4 proc. Ceny w restauracjach i hotelach wzrosły o 4,5 proc., a w obszarze zdrowia o 5 proc.

To odwrócenie sytuacji z lat 2022–2023, gdy ceny napędzały przede wszystkim energia i żywność. Usługi trudno przy tym zastąpić tańszym zamiennikiem, bo za każdą stoi czyjaś praca, a więc te same rosnące pensje, które poprawiają statystyki płac.

Przy takich cenach naturalną alternatywą dla kolacji na mieście stają się wieczory spędzane w domu. Wieczór z kilkoma rundami w kasynie online Altaris, wspólne gotowanie czy planszówki z rodziną łatwo zorganizować bez rezerwacji i dojazdu, więc bez trudu mieszczą się w zwykłym tygodniu.

Mieszkania i czynsze

Ceny lokali mieszkalnych w Polsce rosną wolniej niż w 2024 roku, kiedy w drugim kwartale skoczyły o 17,7 proc. rok do roku. W drugim kwartale 2026 roku wzrost wyniósł 6,3 proc., co wciąż jest wyraźnie więcej niż ogólna inflacja, a na rynku pierwotnym sięgnął 6,5 proc.

Najmocniej, o ponad 8,5 proc., podrożały mieszkania w województwie kujawsko-pomorskim. Dla rodziny, która wynajmuje mieszkanie w dużym mieście, wzrost czynszu potrafi z kolei pochłonąć całą podwyżkę pensji.

Proste sposoby na własne wyliczenia

Pytanie o przystępność cenową najłatwiej przełożyć na własne liczby, a do tego nie trzeba arkusza z setką kolumn. Przy pojedynczym zakupie łatwo o pochopną decyzję, dlatego przydaje się stały punkt odniesienia. Przy mniejszych i większych wydatkach pomagają trzy zasady:

  • Zasada 50/30/20 – połowa dochodu idzie na potrzeby, 30 proc. na przyjemności, a 20 proc. na oszczędności, choć proporcje zwykle trzeba dopasować do kosztów mieszkania.
  • Test niższego dochodu – przed kredytem lub dużym zakupem sprawdza się, czy rata byłaby do udźwignięcia, gdyby przez trzy miesiące dochód spadł o jedną czwartą.
  • Zasada 24 godzin – przy zakupach pod wpływem impulsu decyzję odkłada się o dobę.

Żadna z tych reguł nie obniży cen, ale porządkuje wydatki, daje poczucie kontroli i ułatwia rozmowę o pieniądzach w rodzinie. Najlepiej działają wtedy, gdy stosuje się je przez kilka miesięcy, a nie tylko przy jednym zakupie.

Bardziej obrazowe jest przeliczenie ceny na czas potrzebny do jej zarobienia. Minimalna stawka godzinowa przy umowach zlecenia wynosi w Polsce w 2026 roku 31,40 zł brutto, więc telefon za 4000 zł to dla osoby z taką stawką około 127 godzin pracy, ponad trzy tygodnie na pełnym etacie.

Przy przeciętnym wynagrodzeniu z 2025 roku ten sam telefon oznacza około 75 godzin, a więc niecałe dwa tygodnie pracy. Dokładniejszy wynik daje kwota netto, bo dopiero ona pokazuje rzeczywisty czas pracy potrzebny na zakup. Przy płacy minimalnej to w 2026 roku około 3606 zł na rękę.

Podobny rachunek przydaje się przy abonamentach i subskrypcjach, które pojedynczo wydają się tanie, a razem potrafią kosztować kilka godzin pracy w miesiącu. Dlatego raz na jakiś czas warto przejrzeć listę stałych płatności na koncie.

Pieniądze przestały być tematem tabu

Na TikToku i Instagramie popularne są filmiki o miesięcznych wydatkach, zakupach za 100 zł czy życiu za średnią krajową. Polscy twórcy pokazują rachunki i paragony, a rozmowa o pieniądzach, kiedyś krępująca, stała się zwykłym tematem do komentowania. Popularność zdobywają też wyzwania w rodzaju miesiąca bez zbędnych wydatków, w których uczestnicy dokumentują każdy wydany złoty.

Pomagają w tym aplikacje polskich banków, które same dzielą wydatki na kategorie i pokazują, ile miesięcznie idzie na jedzenie, transport czy subskrypcje. Rozmowy o pieniądzach, które w polskich domach toczą się od kilku lat, coraz częściej opierają się więc na liczbach, a nie na samym poczuciu drożyzny. Angielskie słowo z amerykańskiej kampanii okazuje się dla nich dobrym skrótem.

Czas teraz w te miasta:

Nowy Jork · Londyn · Tokio · Paryż · Hongkong · Singapur · Dubaj · Los Angeles · Szanghaj · Pekin · Sydney · Mumbaj

Czas teraz w krajach:

🇺🇸 USA | 🇨🇳 Chiny | 🇮🇳 Indie | 🇬🇧 Wielka Brytania | 🇩🇪 Niemcy | 🇯🇵 Japonia | 🇫🇷 Francja | 🇨🇦 Kanada | 🇦🇺 Australia | 🇧🇷 Brazylia |

Czas teraz w strefy czasowe:

UTC | GMT | CET | PST | MST | CST | EST | EET | IST | Chiny (CST) | JST | AEST | SAST | MSK | NZST

Darmowe widżety dla webmasterów:

Darmowy widget zegara analogowego | Darmowy widżet zegara cyfrowego | Darmowy widżet zegara tekstowego | Darmowy widżet zegara słownego